Demencja: co nauka mówi o zapobieganiu i nowoczesnym leczeniu?
Demencja to jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny, które dotyka 10% osób powyżej 65. roku życia i aż 35% osób, które przekroczyły 90 lat. Często zastanawiamy się, czy możemy uchronić siebie lub naszych bliskich przed tą chorobą i jakie opcje leczenia oferuje współczesna nauka. Odpowiedzi na te pytania przynosi obszerny przegląd badań opublikowany w prestiżowym czasopiśmie JAMA Internal Medicine
Oto co każdy z nas powinien wiedzieć o prewencji i leczeniu otępienia.
Czy demencji można zapobiec?
Chociaż nie istnieje magiczna pigułka chroniąca przed demencją, badacze zidentyfikowali 12 modyfikowalnych czynników ryzyka, które odpowiadają łącznie za około 40% przypadków tej choroby na całym świecie. Oznacza to, że nasz styl życia ma ogromne znaczenie!
Do głównych obszarów, nad którymi możemy (i powinniśmy) pracować, należą:
Dbanie o edukację i stymulację umysłową.
Zapobieganie utracie słuchu.
Utrzymywanie prawidłowego ciśnienia krwi i zapobieganie otyłości.
Rezygnacja z palenia tytoniu.
Dbanie o zdrowie psychiczne i leczenie depresji.
Unikanie izolacji społecznej i dbanie o aktywność fizyczną.
Kontrolowanie poziomu cukru we krwi (zapobieganie cukrzycy).
Co ważne, choć obecnie żadne badania kliniczne nie dają stuprocentowej pewności, że zmiana jednego konkretnego nawyku całkowicie zapobiegnie demencji, to modyfikacja tych czynników ryzyka przynosi liczne inne korzyści zdrowotne, dlatego jest zdecydowanie zalecana przez ekspertów.
Nowe nadzieje i stare wyzwania w leczeniu farmakologicznym demencji
Kiedy choroba już wystąpi, często mamy do czynienia z chorobą Alzheimera. Jak wygląda jej leczenie?
Tradycyjne leki (takie jak inhibitory cholinoesterazy i memantyna) przynoszą łagodne, ale utrzymujące się przez kilka lat korzyści dla funkcji poznawczych.
Prawdziwym przełomem ostatnich lat są nowe leki – tzw. immunomodulatory amyloidu (np. lecanemab, donanemab).
Mogą one w umiarkowany sposób (o 27% do 40%) spowolnić pogorszenie funkcji poznawczych i codziennego funkcjonowania u osób we wczesnym stadium choroby Alzheimera.
Warto jednak ostudzić nieco entuzjazm. Nowe terapie wiążą się z poważnym ryzykiem działań niepożądanych, w tym z obrzękiem i krwawieniami w mózgu. Z tego powodu pacjenci przyjmujący te leki wymagają bardzo ścisłego monitorowania za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI).
Trudne zachowania – jak sobie z nimi radzić?
Demencja to nie tylko zapominanie. Prawie wszyscy pacjenci na pewnym etapie choroby doświadczają tzw. objawów behawioralnych i psychologicznych, do których należą m.in. apatia, urojenia czy silne pobudzenie. Często to właśnie one są najbardziej obciążające dla rodziny.
Jakie są zalecenia ekspertów w tym zakresie?
Zdecydowanym priorytetem jest podejście niefarmakologiczne.
Najlepsze i najbardziej spójne dowody skuteczności mają interwencje skupiające się na wsparciu i edukacji samych opiekunów.
Psychoedukacja i trening umiejętności pozwalają zmniejszyć nasilenie objawów u chorego oraz znacząco obniżyć poziom stresu u opiekuna.
Należy unikać przepisywania leków psychotropowych, o ile nie jest to absolutnie konieczne.
Leki te mają minimalne dowody na swoją skuteczność w tym przypadku, a jednocześnie zwiększają śmiertelność oraz niosą duże ryzyko upadków i dalszego pogorszenia pamięci.
Podsumowanie
Podsumowując, chociaż obecne metody leczenia wciąż pozostawiają wiele do życzenia, medycyna nie stoi w miejscu. Ogromne inwestycje w badania nad demencją dają uzasadnioną nadzieję, że w niedalekiej przyszłości pojawią się nowe, bezpieczniejsze i skuteczniejsze rozwiązania. Do tego czasu najlepszym, co możemy zrobić, jest dbanie o aktywny styl życia, wspieranie naszych bliskich i korzystanie z niefarmakologicznych metod radzenia sobie z objawami choroby. Jeżeli bliska Ci osoba wykazuje niepokojące objawy, skonsultuj się ze specjalistą. Psychologzdojazdem.com oferuje badanie przesiewowe w bezpiecznym otoceniu w domu osoby starszej. Oceniamy pamięć i funkcje poznawcze : sprawdzamy w domu klienta orientację w czasie i miejscu, koncentrację oraz pamięć krótkotrwałą, za pomocą m.in ACE III, MMSE).
Test Zegara: Proste, ale niezwykle skuteczne zadanie, które mówi nam bardzo dużo o tym, jak mózg planuje i przetwarza informacje przestrzenne.
Badanie Nastroju (Geriatryczna Skala Depresji): Pozwala odróżnić naturalne zmęczenie od depresji geriatrycznej, która jest uleczalna, a często ignorowana.
Analiza Poziomu Lęku (Kwestionariusz GAD): Pomaga nazwać i ocenić wewnętrzny niepokój, który często odbiera seniorom radość z codzienności.
Zaprezentowane poniżej narzędzia wchodzą w skład Wczesnej Diagnostyki Pamięci i Nastroju. Narzędzia są wystandaryzowane, a wyniki opisywane przez wykwalifikowanych psychologów.
Jeżeli widzisz potrzebę spersonalizowania diagnostyki lub nie jesteś pewien jakiego rodzaju badania przesiewowe warto wykonać, skontaktuj się z nami telefonicznie abyśmy dobrali odpowiednio narzędzia oraz specjalistę, gotowego wykonać badanie w domu Seniora.
Źródło opracowania:
Reuben, D. B., Kremen, S., & Maust, D. T. (2024). Dementia prevention and treatment: A narrative review. JAMA Internal Medicine, 184(5). https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2023.8522
Komentarze